1- مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده: (17 مشاهده)
زمینه و هدف:گسترش استفاده از هوش مصنوعی و رباتهای جراحی در نظام سلامت ایران، شکل جدیدی از خطاهای پزشکی را ایجاد کرده که ماهیت آنها با خطاهای انسانی سنتی متفاوت است. این فناوریها با تصمیمسازی یا تصمیمگیری مستقل، پرسشهای بنیادینی درباره مسئولیت کیفری، رابطه سببیت، نوع تقصیر و مهمتر از همه مرجع صالح برای رسیدگی به جرائم پزشکی فناور محور ایجاد کردهاند. هدف این پژوهش، تحلیل چالشهای صلاحیتی و کشف خلأهای حقوقی موجود در رسیدگی به جرائم پزشکی ناشی از فناوریهای هوشمند در حقوق کیفری ایران است. روش:این تحقیق با بهرهگیری از منابع حقوقی داخلی و خارجی به روش توصیفی ـ تحلیلی و از منابع کتابخانهای نگارش یافته است. ملاحظات اخلاقی:این تحقیق با رعایت اصول اخلاقی، صداقت و امانتداری در استناد به منابع انجام شده است. یافتهها: نتایج نشان میدهد که در حقوق کیفری ایران میان خطای انسانی پزشک و خطای فناور محور ناشی از سامانه هوش مصنوعی یا ربات جراحی تفکیک روشنی وجود ندارد. صلاحیت دادسرای جرائم پزشکی، دادسرای جرائم رایانهای و هیأتهای انتظامی در مواردی با یکدیگر تداخل پیدا میکند و موجب صدور قرارهای عدم صلاحیت متوالی، اطاله دادرسی و عدم امکان تعیین مسئولیت دقیق میشود. همچنین نبود معیار قانونی برای تشخیص تقصیر الگوریتمی، ضعف در شناسایی رابطه سببیت میان عملکرد ربات و آسیب بیمار و فقدان مقررات خاص برای اشخاصی مانند شرکتهای سازنده نرمافزار، پدیدآورندگان الگوریتم، مهندسان نگهداری و اپراتورهای فنی، از جمله خلأهای مهم شناساییشده است. نتیجهگیری:پژوهش حاضر بیان میکند که چارچوب فعلی حقوق کیفری ایران برای رسیدگی به جرائم پزشکی ناشی از فناوریهای هوشمند کافی نیست و نظام دادرسی کشور نیازمند اصلاحات بنیادی است. مهمترین پیشنهادها عبارتاند از ایجاد یک مرجع تخصصی برای رسیدگی به جرائم پزشکی فناورمحور، تدوین مقررات ویژه تقصیر فناورمحور، اصلاح مقررات نظام پزشکی برای تعیین حدود مسئولیت اپراتورهای فناوری، شرکتهای نرمافزاری و تولیدکنندگان رباتها و طراحی دستورالعملهای فنی برای ارزشگذاری ادله دیجیتال در پروندههای پزشکی. بدون اصلاح این ساختار، با گسترش استفاده از هوش مصنوعی، تعارض صلاحیتها، سردرگمی مراجع قضایی و تضییع حقوق بیماران و پزشکان افزایش خواهد یافت.
Abbasi M, Abedi R. Jurisdictional Challenges in Addressing Medical Crimes Caused by Artificial Intelligence and Surgical Robots in the Iranian Legal System, with a Look at the Legal Systems of the European Union and the United States. HLJ 2026; 4 (4) :1-27 URL: http://healthlawjournal.ir/article-1-162-fa.html
عباسی محمود، عابدی رضا. چالشهای صلاحیتی در رسیدگی به جرائم پزشکی ناشی از هوش مصنوعی و رباتهای جراحی در نظام حقوقی ایران، با نگاهی به نظام حقوقی اتحادیه اروپا و آمریکا. مجله حقوق سلامت. 1405; 4 (4) :1-27
