Health Law Journal

fa چالش‌های صلاحیتی در رسیدگی به جرائم پزشکی ناشی از هوش مصنوعی و ربات‌های جراحی در نظام حقوقی ایران، با نگاهی به نظام حقوقی اتحادیه اروپا و آمریکا Jurisdictional Challenges in Addressing Medical Crimes Caused by Artificial Intelligence and Surgical Robots in the Iranian Legal System, with a Look at the Legal Systems of the European Union and the United States مقاله پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: گسترش استفاده از هوش مصنوعی و ربات‌های جراحی در نظام سلامت ایران، شکل جدیدی از خطاهای پزشکی را ایجاد کرده که ماهیت آن‌ها با خطا‌های انسانی سنتی متفاوت است. این فناوری‌‌ها با تصمیم‌سازی یا تصمیم‌گیری مستقل، پرسش‌های بنیادینی درباره مسئولیت کیفری، رابطه سببیت، نوع تقصیر و مهم‌‌تر از همه مرجع صالح برای رسیدگی به جرائم پزشکی فناور محور ایجاد کرده‌اند. هدف این پژوهش، تحلیل چالش‌های صلاحیتی و کشف خلأ‌های حقوقی موجود در رسیدگی به جرائم پزشکی ناشی از فناوری‌های هوشمند در حقوق کیفری ایران است. روش: این تحقیق با بهره‌گیری از منابع حقوقی داخلی و خارجی به روش توصیفی ـ تحلیلی و از منابع کتابخانه‌ای نگارش یافته است. ملاحظات اخلاقی: این تحقیق با رعایت اصول اخلاقی، صداقت و امانتداری در استناد به منابع انجام شده است. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که در حقوق کیفری ایران میان خطای انسانی پزشک و خطای فناور محور ناشی از سامانه هوش مصنوعی یا ربات جراحی تفکیک روشنی وجود ندارد. صلاحیت دادسرای جرائم پزشکی، دادسرای جرائم رایانه‌‌ای و هیأت‌های انتظامی در مواردی با یکدیگر تداخل پیدا می‌کند و موجب صدور قرار‌های عدم صلاحیت متوالی، اطاله دادرسی و عدم امکان تعیین مسئولیت دقیق می‌شود. همچنین نبود معیار قانونی برای تشخیص تقصیر الگوریتمی، ضعف در شناسایی رابطه سببیت میان عملکرد ربات و آسیب بیمار و فقدان مقررات خاص برای اشخاصی مانند شرکت‌های سازنده نرم‌افزار، پدیدآورندگان الگوریتم، مهندسان نگهداری و اپراتور‌های فنی، از جمله خلأهای مهم شناسایی‌شده است. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر بیان می‌کند که چارچوب فعلی حقوق کیفری ایران برای رسیدگی به جرائم پزشکی ناشی از فناوری‌های هوشمند کافی نیست و نظام دادرسی کشور نیازمند اصلاحات بنیادی است. مهم‌‌ترین پیشنهاد‌ها عبارت‌اند از ایجاد یک مرجع تخصصی برای رسیدگی به جرائم پزشکی فناورمحور، تدوین مقررات ویژه تقصیر فناورمحور، اصلاح مقررات نظام پزشکی برای تعیین حدود مسئولیت اپراتور‌های فناوری، شرکت‌های نرم‌افزاری و تولیدکنندگان ربات‌ها و طراحی دستورالعمل‌های فنی برای ارزش‌گذاری ادله دیجیتال در پرونده‌‌های پزشکی. بدون اصلاح این ساختار، با گسترش استفاده از هوش مصنوعی، تعارض صلاحیت‌ها، سردرگمی مراجع قضایی و تضییع حقوق بیماران و پزشکان افزایش خواهد یافت.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: The expansion of the use of artificial intelligence and surgical robots in the Iranian health system has created a new form of medical errors, the nature of which is different from traditional human errors. These technologies, with independent decision making or decision making, have raised fundamental questions about criminal liability, causality, type of fault and most importantly, the competent authority to handle technology based medical crimes. The purpose of this research is to analyze the jurisdictional challenges and discover the legal gaps in handling medical crimes caused by smart technologies in Iranian criminal law. Methods: This research was conducted using a descriptive analytical method and a documentary approach. Ethical Considerations: This research was conducted in compliance with ethical principles, honesty and trustworthiness in citing sources. Results: The results show that in Iranian criminal law there is no clear distinction between human error of a physician and technology based error caused by an artificial intelligence system or surgical robot. The jurisdiction of the Medical Crimes Court, the Computer Crimes Court and the disciplinary boards sometimes overlap, leading to successive incompetence orders, delays in proceedings and the inability to determine precise liability. Also, the lack of legal criteria for recognizing algorithmic fault, the weakness in identifying the causal relationship between robot performance and patient harm and the lack of specific regulations for individuals such as software companies, algorithm creators, maintenance engineers and technical operators are among the important gaps identified. Conclusion: The present study states that the current Iranian criminal law framework is not sufficient to address medical crimes resulting from smart technologies and the country's judicial system requires fundamental reforms. The most important proposals include creating a specialized authority to handle technology based medical crimes, developing special regulations for technologybased fault, amending the medical system regulations to determine the limits of liability of technology operators, software companies and robot manufacturers and designing technical guidelines for the valuation of digital evidence in medical records. Without reforming this structure, the expansion of the use of artificial intelligence will increase conflicts of jurisdiction, confusion of judicial authorities and violation of the rights of patients and doctors.</div> هوش مصنوعی پزشکی, ربات‌های جراحی, مسئولیت کیفری, صلاحیت قضایی, جرائم پزشکی Medical Artificial Intelligence, Surgical Robots, Criminal Liability, Jurisdiction, Medical Crimes 1 27 http://healthlawjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-138-2&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Abbasi محمود عباسی 1003194753284600688 1003194753284600688 No مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. Reza Abedi رضا عابدی r.abedi@iau.ir 1003194753284600689 1003194753284600689 Yes مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.