گروه حقوق، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده: (12 مشاهده)
زمینه و هدف:امنیت غذایی وضعیتی است که در آن، آحاد جامعه بشری برای داشتن زندگی پویا و سالم، همیشه به مقدار غذای کافی، سالم و مغذی تأمینکننده نیازها و اولویتهای تغذیهای، دسترسی فیزیکی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی داشته باشند. این هنجار بینالمللی و ملی، از حقوق بنیادین بشری نسلهای اول تا سوم، از جمله حق بر امنیت، حق بر غذا، حق بر غذای کافی، حق بنیادین رهایی از گرسنگی، حق رفاه و تأمین اجتماعی، حق زندگی با استانداردهای مناسب و حق بر توسعه نشأت گرفته است. امنیت غذایی در جامعه بینالمللی ابتدا یکی از اهداف فرعی توسعه هزاره و در سند توسعه پایدار مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد (سپتامبر 2015م.) به عنوان یکی از اهداف اصلی و مستقل توسعه پایدار پذیرفته شد. هنجاری که در هنگام شکلگیری ماهیت اجتماعی ـ اقتصادی داشته و به تدریج به ارزشی اجتماعی، اقتصادی، فنی و حقوقی بدل شده است. چالشهای جهانی، منطقهای و ملی در حوزه فقر، سوءتغذیه و گرسنگی موجب شد، امنیت غذایی به اولویت سیاستگذاری و برنامهریزیهای کلان ملی و بینالمللی بدل شود. بر اساس تعریف اسناد بینالمللی به شرح پژوهش، حق بر توسعه متضمن توسعه در زمینههای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و رفاه همزمان با توزیع عادلانه منابع و منافع ناشی از توسعه در میان مردم است. اینکه مردم صاحبان حق نسل سوم و دولتها صاحب تکلیف ملازم با آن هستند و در مواردی مانند حق بر توسعه، دولتها بدون اینکه رأساً صاحبان حق نسل سوم باشند، برای احقاق حق در سطح بینالمللی به نمایندگی از ملت خود اقدام میکنند؛ با اینکه دولتهای در حال توسعه رأساً صاحب این حق معرفی شوند، اختلاف نظر است. این پژوهش با هدف ترسیم چندراهی دانش میان مسائل سیاستگذاری عمومی و جنایی راجع به امنیت غذایی در بستر حق بر توسعه به عنوان پدیدآورنده نقش جدید و هماهنگکننده فراملی برای تحقق امنیت غذایی پایدار، درصدد پاسخ به این سؤالات است: آیا توسعه پایدار، امنیت غذایی را به عنوان یکی از اهداف تحقق خود برشمرده است؟ سیاستگذاریهایی پیرامون امنیت غذایی در سند توسعه پایدار کدام است؟ روش:این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیلی ـ توصیفی از طریق گردآوری، مطالعه و تحلیل منابع کتابخانهای، اسناد بینالمللی و اینترنتی انجام و نگارش شده است. ملاحظات اخلاقی:صداقت، امانتداری در گزارش متون، استناددهی به منابع و پرهیز از سوگیری انجام شده است. یافتهها: حق بر توسعه به عنوانحقوق بشر نسل سوم، مبنای امنیت غذایی قرار گرفته است. امنیت غذایی نیز یکی از شاخصها و اهداف توسعه پایدار است. به بیان دیگر، امنیت غذایی در بستر توسعه پایدار محقق میشود و خود، عامل ایجاد توسعه پایدار است. هدف دوم از مجموعه اهداف هفدهگانه توسعه پایدار به صراحت تضمین امنیت غذایی، تغذیه و کشاورزی پایدار را از اهداف و برنامههای تحقق توسعه پایدار تا سال 2030 برشمرده است. همچنین در اجلاس ملل متحد برای توسعه پایدار بر موضوع امنیت غذایی تأکید شد. یافتههای پژوهش حاکی از شناسایی هنجار امنیت غذایی توسط سیاستگذار ایرانی در چهارچوب اسناد بینالمللیهمراه با واکاوی جلوههای سیاستگذاریهای عمومی متنوع در ابعاد توسعهای، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و فنی امنیت غذایی در اسناد بینالمللی است. از سوی دیگر، بخشی از رفتارهای فاصلهگیر از هنجار امنیت غذایی به عنوان پدیده جنایی، همگام با ارزش امنیت غذایی، رشد کرده و به تدریج، اشکال پیچیدهتری یافته است. انحرافها و انواع بزههای صنفی، انضباطی، مدنی و کیفری بیشماری که امنیت غذایی و ارکان اصلی (موجودبودن، دسترسی، قابلیت استفاده و پایداری) و مؤلفههای فرعی آن را تهدید میکند، جلوههای پدیده جنایی ناقض امنیت غذایی و موضوع بررسی دانش سیاست جنایی است. نتیجهگیری:امنیت غذایی در آینده جامعه بینالمللی، همچنان با سیاستگذاری و هدفگذاری همهجانبه در ابعاد مختلف امنیت غذایی آمیخته است. گویی تحقق امنیت غذایی پایدار جز با توسعه پایدار و به تعبیر بومی رشد و پیشرفت متوازن در ابعاد فنی، علمی، اقتصادی و زیستمحیطی با شرایط با ثبات و مسئولانه حاکمیتی میسر نخواهد بود. امری که میتواند به رغم اختلاف در هدفگذاریهای داخلی با هدفگذاریهای بینالمللی به عنوان بستر توجه، تأمین و ارتقای امنیت غذایی (با تمرکز و تأکید بر اختلاف در موضوع هدفگذاری توسعه و پیشرفت)، همچنان آموزهای برای سیاستگذاریهای ملی باشد.
